सिक्किमको पहिलो महिला मुख्य न्यायाधीश: जस्टिस राईको ऐतिहासिक उपलब्धि

Nelive24/गान्तोक, २५ मे २०२६:

सिक्किम मूलकी गोर्खाली छोरी जस्टिस मीनाक्षी मदन राई पटना हाईकोर्टको चीफ जस्टिस (मुख्य न्यायाधीश) बन्ने भएकी छन्। सर्वोच्च अदालतको कोलेजियमले गत २२ मे २०२६ का दिन आधिकारिक रूपमा उनको नाम सिफारिस गरेसँगै उनी यस प्रतिष्ठित पदमा पुग्ने सिक्किमको पहिलो महिला बनेर नयाँ इतिहास रच्न तयार भएकी हुन्। पटना हाईकोर्टका वर्तमान चीफ जस्टिस सङ्गम कुमार साहू आगामी ४ जुन २०२६ मा सेवानिवृत्त हुँदैछन् र उनको सेवा-निवृत्ति लगत्तै जस्टिस राईले औपचारिक रूपमा पटना हाईकोर्टको सर्वोच्च ओहोदा सम्हाल्नेछिन्।

जस्टिस राईको यो पदोन्नतिलाई सिक्किमको न्यायपालिकाका लागि एक युगान्तकारी उपलब्धि र सम्पूर्ण राज्य एवं गोर्खाली समुदायका लागि एउटा ठुलो उत्सव र गर्वको क्षण मानिएको छ। सिक्किमका मुख्यमन्त्री प्रेम सिंह तामाङ (पी. एस. गोले) ले यस ऐतिहासिक माइलस्टोनमा खुसी व्यक्त गर्दै जस्टिस राईको अटुट समर्पण, निष्ठा र न्यायिक बुद्धिमत्ताको उच्च प्रशंसा गरेका छन्। मुख्यमन्त्रीले यो उपलब्धि सिक्किम र भारतीय न्यायपालिकाकै लागि एउटा गौरवशाली कोशढुङ्गा साबित भएको र यसले आगामी पुस्तालाई सधैँ प्रेरित गर्ने बताएका छन्।

 पारिवारिक पृष्ठभूमि र शिक्षाको जग

१२ जुलाई १९६४ मा गान्तोकमा जन्मेकी जस्टिस मीनाक्षी मदन राई सिक्किम सरकारका पूर्व गृह सचिव एवं पूर्व शिक्षक स्वर्गीय मदन मोहन रसाइली र पूर्व शिक्षिका रबी माला रसाइलीकी सुपुत्री हुन्। उनले गान्तोकको ताथाङचेन स्कूल, खरसाङको डाउनहिल स्कूल र टाशी नामग्याल एकेडेमीबाट आफ्नो प्रारम्भिक तथा माध्यमिक शिक्षा उत्कृष्ट रूपमा पूरा गरिन्।

उच्च शिक्षाका लागि दिल्ली पुगेकी उनले प्रतिष्ठित लेडी श्रीराम कलेजबाट राजनीति शास्त्रमा स्नातक र दिल्ली विश्वविद्यालयको प्रसिद्ध क्याम्पस ल सेन्टरबाट सन् १९८९ मा कानुनको डिग्री (LLB) हासिल गरिन्। सन् १९९० मा बार एसोसिएसन अफ दिल्लीमा अधिवक्ताको रूपमा नाम दर्ता गराएर उनले आफ्नो कानुनी यात्राको बलियो जग बसालेकी थिइन्।

साढे तीन दशक लामो गौरवशाली न्यायिक यात्रा

सन् १९९० डिसेम्बरमा सिक्किमको पहिलो महिला न्यायिक मजिस्ट्रेट प्रथम श्रेणी-सह-सिभिल जज नियुक्त भइन्। यो नियुक्तिसँगै उनी सिक्किम न्यायिक सेवामा प्रवेश गर्ने पहिलो महिला बनेकी थिइन्। त्यसपछिको उनको करियर यात्रा अत्यन्तै कडा परिश्रम र निष्ठाले भरिएको छ। उनले सिक्किमको न्यायिक प्रणालीका हरेक महत्त्वपूर्ण प्रशासनिक र न्यायिक खुड्किलाहरू सफलतापूर्वक पार गरेकी छन्।

मुख्य न्यायिक मजिस्ट्रेट र जिल्ला तथा सत्र न्यायाधीश जस्ता जिम्मेवारी कुशलतापूर्वक सम्हालेपछि उनले सिक्किम हाईकोर्टको सर्वोच्च प्रशासनिक पद रजिस्ट्रार जनरलको भूमिका पनि दुई पटक निर्वाह गरिन्। १५ अप्रिल २०१५ मा उनी सिक्किम हाईकोर्टको स्थायी न्यायमूर्तिको रूपमा पदोन्नत भइन्, जुन सिक्किमको इतिहासमा कुनै पनि महिला हाईकोर्ट जज बनेको पहिलो घटना थियो। आफ्नो उत्कृष्ट कार्यक्षमता र वरिष्ठताका कारण उनले सन् २०१८, २०१९, २०२१ र अन्ततः डिसेम्बर २०२५ मा सिक्किम हाईकोर्टको कार्यवाहक मुख्य न्यायाधीश (Acting Chief Justice) को रूपमा पनि पटक-पटक कमान्ड सम्हालेर आफ्नो नेतृत्व क्षमता साबित गरिसकेकी छन्।

 विशेष कानुनी क्षेत्रमा योगदान र राष्ट्रिय कीर्तिमान

आफ्नो लामो कार्यकालमा उनले सामान्य अदालत बाहेक विशेष कानुन अन्तर्गतका धेरै संवेदनशील जिम्मेवारीहरू पनि उत्तिकै कुशलताका साथ सम्हालिन्। उनले एन्टि-ड्रग्स कानुन (SADA), भ्रष्टाचार निवारण ऐन, पारिवारिक अदालत, मोटर एक्सिडेन्ट क्लेम ट्रिब्युनल (MACT) र उपभोक्ता विवाद जस्ता महत्त्वपूर्ण क्षेत्रहरूमा रहेर राज्यको न्यायिक व्यवस्थालाई सुदृढ बनाउन ठुलो योगदान दिएकी छन्।

जस्टिस राईको यस सर्वोच्च पदोन्नतिले राष्ट्रिय स्तरमै महिला प्रतिनिधित्वको एउटा ठुलो कीर्तिमान समेत खडा गरेको छ। उनको यस ऐतिहासिक नियुक्तिसँगै भारतको न्यायिक इतिहासमा पहिलो पटक देशका २५ वटा उच्च अदालतमध्ये चारवटा प्रमुख हाईकोर्टको कमान्ड एकैसाथ महिला चीफ जस्टिसहरूको हातमा पुग्नेछ। हाल गुजरातमा जस्टिस सुनिता अग्रवाल, मेघालयमा जस्टिस रेवती मोहित डेरे र आन्ध्र प्रदेशमा जस्टिस लिसा गिलले चीफ जस्टिसको रूपमा नेतृत्व गरिरहेकी छन्, जसमा अब जस्टिस राईको नाम थपिनेछ। सिक्किमको एउटा पहिलो श्रेणीको न्यायिक अधिकारीबाट सुरु भएको जस्टिस राईको यो गौरवशाली यात्रा देशकै एउटा प्रमुख र ऐतिहासिक उच्च अदालतको चीफ जस्टिससम्म पुग्नु सम्पूर्ण कानुनी क्षेत्र र महिला सशक्तिकरणका लागि नयाँ उत्साह र ठुलो प्रेरणाको स्रोत बनेको छ।

#Nelive24 #SikkimJanKhabar #JusticeMeenakshiMadanRai #PatnaHighCourt #SikkimNews #GorkhaliPride